Kanunu Esasi-1876

Kanunu Esasi

Kanunu Esasi, Türk Anayasa tarihinin başlangıcını oluşturmaktadır ve mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçişin yasal temelidir. Kanunu Esasi, İkinci Abdülhamit tarafından 23 Aralık 1876 günü bir ferman ile ilan edilmiş ve meşrutiyetin temeli atılmıştır. Kanunu Esasi, gerçek bir meşrutiyet olmamasına karşın Türk tarihinde Anayasal hareketlerin ilk yazılı belgesi olması, ilk defa yasama meclisinin oluşturulması, ilk defa bir anasayal metin ile bazı temel hak ve özgürlüklerin sağlanması, yargı bağımsızlığına dönük bazı prensipler getirmesi bakımından önem taşımaktadır.

Padişahın iradesinden kaynaklanan ve ferman anayasası olan Kanunu Esasi, temsili bir organdan, meclisten yada halktan onay almamış, padişahın verdiği yetki ile düzenlenmiştir. Osmanlı monarşisinin geleneksel ilke ve kurumlarını anayasa hükmü haline getiren bu ilk Anayasal düzenleme devlet erkine ait yetkilerin çoğunluğunu kullanmaya devam eden padişahı hukuken sorumsuz ve dokunulmaz kılmaya devam ederek hukuki ya da cezai sorumluluk ayrık tutmuş, devletin dinini İslam olarak belirlemiştir. Halifelik ve şeriat kuralları yerinde tutulmuş, yasalar şeriata ve dine aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Daha sonra Cumhuriyet Devrimleri ile kaldırılan Şeriye Mahkemeleri Kanunu Esasi ile Anayasal yetkili mahkeme olarak kabul edilmiştir. Padişahın Kanunu Esasiye bağlılık yemini etmesine dair kural konulmamıştır.

İkinci Abdulhamit 1876 yılında Kanunu Esasiyi ilan etmiştir.
İkinci Abdulhamit 1876 yılında Kanunu Esasiyi ilan etmiştir.

Kanunuvvetler ayrılığı sistemini benimsememiştir. Yasama ve yürütme organları birbirinden ayrılmamış, yürütmenin ve dolayısıyla padişahın üstünlüğü korumuştur. Bugünkü Başbakan olarak tanımlanabilecek olan Sadrazam ile ona bağlı bakanları ve şeyhülislamı padişah atamaktadır. Hükumet organları meclisi yerine padişaha karşı sorumlu tutulmuştur.

Kanunu Esasi ile kurulan Meclisi Umumi’de görev yapan milletvekilleri üzerine vesayet kurulmuş, Senato olarak adlandırılabilecek Heyet-i Ayan üyeleri doğrudan padişah atamasına tabi tutulmuş, meclisin seçim şekli, toplanması, görev yapma usulü, çalışma şekli ve feshedilmesi padişah yetkisine bırakılmıştır. Nitekim, Kanunu Esasi ile kurulan yasama organı 19 Mart 1877 ile 16 Şubat 1878 tarihleri arasında kısmen çalıştıktan sonra kapatılmıştır. Kanunu Esasi anayasal bir metin olarak yürürlükte kalmış ancak 1978 yılından sonra uygulanmamıştır.

Kanunu Esasi, 1908 yılında yeniden yürürlüğe konulmuş,1909 bazı değişikliler geçirmiş, yapılan bu değişiklikler sonucunda meşrutiyet ve parlamenter sistem getirilmiştir. Kanunu Esasinin 1876 yılındaki ilk metnindeki meclisin padişaha bağımlığına dair hükümler kaldırılmış, padişahın anayasaya bağlı olması ilkesi getirilmiş, bakanlar kurulu meclise karşı sorumlu tutulmuş, yasama ve yürütme birbirinden kısmen de olsa ayrılarak kuvvetler ayrılığı ilkesinin temeli atılmıştır.

Kanunu Esasi, Ankara Meclisi tarafından 1921 tarihinde çıkarılan Teşkilatı Esasiye Kanununa kadar yürürlükte kalmış, Cumhuriyetin ilanı ve 1924 tarihli Teşkilatı Esasiye Kanununun çıkarılması ile birlikte tamamen ortadan kalkmıştır.

Kanunu Esasinin Bazı Hükümleri
  • Devlet bir bütündür.
  • Devletin başkenti İstanbul’dur.
  • Saltanat ve hilafet Osmanoğulları’nın en büyük erkek evladına aittir.a
  • İslam halifesi olan padişah bütün Osmanlı vatandaşlarının hükümdarıdır.
  • Padişah kutsal ve sorumsuzdur.
  • Meclis-i Umumi’nin toplanması ve tatili, Heyet-i Mebusan’ın feshi Padişahın mutlak haklarındandır.
  • Devletin resmi dini İslam’dır.
  • Basın, kanun dairesinde serbesttir.
  • Herkesin eğitim ve öğretim hakkı vardır.
  • Osmanlı toplumunun bir parçasını oluşturan Gayrimüslimler kendi inançları doğrultusunda eğitim yapabilirler.
  • Osmanlı tebaasının mülkiyet dokunulmazlığı hakları vardır.
  • Hiç kimse kanunda öngörülenden başka bir mahkemede yargılanamaz.
  • Müsadere, angarya ve işkence yasaktır.
  • Meclis-i Umumi, Heyet-i Mebusan ve Heyet-i Ayan olmak üzere iki meclisten oluşur.
  • Milletvekilleri düşünce ve beyanlarında özgürdürler. Açıkladıkları görüşleri için haklarında soruşturma açılamaz.
  • Her 50 bin erkek nüfus için bir milletvekili seçilir.
  • Hakimler azledilmezler. Yargılamalar açıktır. Olağanüstü yetkili mahkemeler kurulamaz.
  • Vergilendirme ancak kanunla yapılabilir.
  • Özel bir kanunla izin verilmedikçe bütçe dışında harcama yapılamaz.
  • Kanunu Esasi hükümleri her iki meclisin ayrı ayrı vereceği üçte iki çoğunluk ve Padişahın onayıyla değiştirilebilir.

Hakkında hukukbook

Bunu okudunuz mu?

Giorgio Agamben

Giorgio Agamben 22 Nisan 1942 tarihinde İtalya’nın Roma kentinde doğmuş, hukuk ve felsefe eğitimi almıştır.  …