Ana Sayfa / Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi / Kanun Hükmünde Kararname(KHK)
Kanun Hükmünde Kararname(KHK)

Kanun Hükmünde Kararname(KHK)

Kanun Hükmünde Kararname(KHK) genel olarak yasama organı olan Türkiye Büyük Millet Meclisinin, konu, süre ve amacı belirleyen bir yetki kanunu çıkarmak sureti ile vermiş olduğu yetkiye veya doğrudan doğruya anayasanın hükmüne dayanarak, Bakanlar Kurulu’nun çıkardığı, maddi anlamda yasa hükmünde olan, parlamentonun tasdiki ile şekli ve organik anlamda kanun gücünü kazanacak olan kararnamedir. Bu nedenle kanun gücünde olmasına atıfla Kanun Hükmünde Kararname olarak isimlendirilmiştir.

Resmi Gazete tüm mevzuatın yayınlandığı devlet gazetesidir.

Türkiye Cumhuriyetinde 1982 Anayasası‘nın 87. maddesi ile, “Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek” TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. KHK, Parlamentonun tasdikine sunularak tasdik edildiği için kanun güç ve kuvvetindedir.

Kanun Hükmünde Kararname(KHK) çıkarma yetkisi, 1982 Anayasası ile, daha ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiş, 1961 Anayasasına göre, hem koşulları hafifletilmiş, hem de uygulama alanı genişletilmiştir. Anayasa, olağanüstü hal ve sıkıyönetim halinin gerekli kıldığı konularda, yasama organının iznine gerek olmadan, Kanun hükmünde kararname çıkarma yöntemini de getirmiştir. “TBMM tarafından verilen bir yetki kanununa dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan; kanunları değiştiren, yürürlükten kaldıran ya da kanun niteliğinde yeni kurallar ihdas eden hukuki düzenlemelerdir. Sıkıyönetim ve olağanüstü hâller saklı kalmak üzere, Anayasa‘nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez” (Anayasa Madde 91) 

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası‘nın 91. maddesine göre;

a) KHK çıkarabilmek için, bir yetki yasasına gerek vardır.

b) Yetki yasasında KHK’nın amacı, kapsamı ve ilkeleri, yetkinin kullanılma süresi gösterilir.

c) KHK, Resmi Gazete yayınlandıkları gün yürürlüğe girer. Kararnameler yayımlandıkları gün Meclise sunulur.

d) Anayasanın ikinci kısmının birinci, ikinci ve dördüncü bölümlerinde yer alan temel hak ve özgürlükler, KHK ile düzenlenmez.

e) KHK’nın Anayasaya uygunluğu, Anayasa Mahkemesince denetlenir.

f) Yetki yasasının, yetkiyi kullanma süresinin yanında, bu süre içinde birden çok kararname çıkarılıp çıkarılmayacağını da göstermesi gerekir.

g) Bakanlar Kurulunun çekilmesi, düşürülmesi veya yasama döneminin bitmesi ile, belli süre için verilmiş olan yetki sona ermez.

h) Kanun hükmündeki kararnamenin süre bitiminden önce Meclisce onaylanması sırasında, yetkinin devam edip etmeyeceği de belirtilir.

Hükumetlere böyle bir yetkinin verilmesinin sebebi, Kanun Hükmünde Kararname çıkarma usulünün, kanun çıkarma usulüne nazaran daha pratik ve kolay olmasıdır.Kanun Hükmündeki Kararname, hemen hemen bütün dünya devletlerinin Anayasalarında, özellikle demokratik parlamenter rejimlerde mevcut bulunmaktadır.

Kanun Hükmünde Kararname(KHK), tıpkı diğer yasa ve mevzuat gibi Resmi Gazete’de yayınlanır ve yayınlandıkları gün yürürlüğe girerler

Kanun hükmünde kararnameler, olağan kararnameler ve olağanüstü kararnameler olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Olağan Kanun Hükmünde Kararnameler, Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılmakta, Bakanlar Kurulu’na bu yetki Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yetki kanunu çıkarılarak verilmektedir. Temel haklar, kişi hak ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler hakkında düzenleme yapılamaz.

Olağanüstü Kanun Hükmünde Kararnameler, Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılmaktadır. Olağanüstü Kararname çıkarmak için TBMM’nin yetki kanunu vermesine gerek bulunmamaktadır.

Uluslararası hukuktan doğan yükümlülükleri ihlal etmemek kaydıyla, Kanun Hükmünde kararname ile her alanda düzenleme yapılabilir. Ancak, Olağanüstü Kararnameler olağanüstü halin icap ve koşullarına uygun olmak zorundadır.

Kanun Hükmünde Kararname(KHK), hem meclis tarafından siyasi olarak denetlenmekte hem de Anayasa Mahkemesi tarafından yargısal denetim altında bulunmaktadır.

Anayasa ile KHK çıkarma yetkisinin düzenlendiği 1971 yılı ile 1985 yılları arasında yaklaşık 200 kanun Hükmünde Kararname çıkarılmıştır. 1971 ile 1980 arasında 34 adet KHK çıkarılmış, 1980’den itibaren KHK uygulaması yaygınlaşmış ve hızlanmıştır. 1980 ile 1985 arasında 166 Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmıştır. 1991 yılına kadar çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname sayısı 400’ü aşmıştır. Anayasal bir düzenleme olarak hukuk sistemine girdiği zamandan bu yana 01.01.2018 tarihi itibari ile 696 adet kararname çıkarılmıştır.

Hakkında hukukbook

Bunu okudunuz mu?

12 Mart 1971 Askeri Muhtırası

12 Mart 1971 Askeri Muhtırası, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’a bir muhtıra verilerek hükumetin …