21 Eylül – Hukuk Takvimi

 1792

Yasama Meclisi’nce, Krallık devrilerek yerine Birinci Fransız Cumhuriyeti ilan edildi. 1804 yılına kadar devam etti. Sloganı, “özgürlük, eşitlik, kardeşlik ” idi. 1789 Fransız Devriminde İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi yayımlanmış, kralın yetkileri kısıtlanmış ancak tam bir cumhuriyet ilan edilememişti.  

 1798

Amerikalı hukukçu ve politikacı George Read, yaşamını yitirdi. (Doğumu: 18 Eylül 1773) Philadelphia Akademisi‘nde hukuk eğitimi gördü ve on beş yaşında mezun oldu. 1753’te Philadelphia Barosuna kaydoldu. 1763’te İngiliz vali John Penn tarafından Delaware’de krallık hukuk danışmanlığı görevine getirildi. Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi‘nin onaylandığı kongreye  Delaware delegesi olarak katıldı ve bu belgeyi imzalayanlar arasında yer aldı. 1787’deki Amerika Birleşik Devletleri Anayasası‘nı hazırlama toplantısına Delaware heyeti başkanı olarak katıldı. 21 Eylül 1798’de New Castle, Delaware’de hayatını kaybetti. Ölümünden sonra New Castle’da  adı bir okula verildi.

 1905

Avukat ve Peru Cumhuriyeti’nin Geçici Başkanı Francisco Garcia Calderon 2 Nisan 1834’te dünyaya geldi. Aynı zamanda bir akademisyendi. Colegio de la Independencia’da (İngilizce: Independence College ) okudu ve daha sonra Felsefe ve Matematik profesörü olarak çalıştı. Peru ve Şili arasındaki nihai barış anlaşmalarında önemli bir figürdür. 1867’de Kurucu Kongre’nin Başkanı olarak görev yaptı. 1868’den 1869’a kadar kısa bir süre Maliye Bakanı olarak, 1886’dan 1887’ye kadar Senato Başkanı olarak görev yaptı. Devlet başkanlığı görevinden sonra da barış için çalıştı, Peru ve Ekvador arasındaki toprak anlaşmazlıklarında arabuluculuk yapmakla görevlendirildi. Peru Mevzuatı Sözlüğünü yazdı. 21 Eylül 1905’te yaşamını yitirdi. Avukat Francisco Garcia Calderon Landa’nın doğum günü olan 2 Nisan, her yıl Peru’da Avukatlar Günü olarak kutlanmaktadır.

 1919

Pakistanlı hukukçu, akademisyen, ilim ve fikir adamı Fazlur Rahman Malik, doğdu. (Ölümü: 26 Temmuz 1988)

 1936

Yunan hukukçu, sosyolog ve filozof ve marksist siyaset toplum bilimcisi Nikos Pulancas, doğdu. (Ölümü: 3 Ekim 1979) 1953’te Atina Üniversitesi Hukuk fakültesine girdi. Üniversitede iken Yunanistan Komünist Partisi’nin (KKE) Gençlik Kolları’nda ve yasal bir parti olan Birleşik Demokratik Sol’da (EDA) siyasi faaliyetlerde bulundu. 1970’lerde önceleri Leninist olan, Yapısalcı Marksist olarak biliniyordu, daha sonra Demokratik sosyalizm savunucusu oldu. En çok devlet üzerine kuramsal çalışması ile tanındı. Faşizmin çözümlenmesine, çağdaş dünyada toplumsal sınıflara ve 1970’lerde Güney Avrupa’da diktatörlüklerin çökmesine Marksist katkılar önerdi. Antonio Gramsci‘nin kültürel hegemonya kavramına dayanarak ezilenlerin hareketlerini bastırmasının devletin tek işlevi olmadığını ve devlet iktidarının ezilenlerin rızasını da alması gerektiğin savundu. Ralph Miliband’ın devlet üzerine olan görüşlerini yoğun şekilde eleştirdi. Teorileri Bob Jessop üzerinde derin etkiler bıraktı. Pulancas’ın fikirleri Yunanistan’da Syriza partisinin kurulmasına ön ayak oldu. 3 Ekim 1979’da Paris’te bir arkadaşının dairesinin penceresinden atlayarak  intihar etti ve yaşamını yitirdi. “Çağdaş Kapitalizmde Sınıflar”, “Devlet, İktidar, Sosyalizm”, “Diktatörlüklerin Krizi: Portekiz, Yunanistan, İspanya”, “Marksizm, Hukuk ve Devlet”,  “Faşizm ve Diktatörlük” ve “Siyasal İktidar ve Sosyal Sınıflar” önemli eserleridir.

 1943

1938 yılında Türk Vatandaşlığına geçmek için başvuru yapan Ernst Eduard Hirsch‘in başvurusu beş yıl sonra sonuçlandı ve 21 Eylül 1943 tarihinde Türk vatandaşı olarak nüfus kütüğüne kaydedildi.

 1946

İsviçreli avukat ve siyasetçi Moritz Leuenberger, doğdu. Zürih Üniversitesi‘nde hukuk eğitimi gördü. 1995’te Zürih Kantonu’ndan Sosyal Demokrat Parti’nin (SP/PS) bir üyesi olarak Federal Konsey’e seçildi. Avrupa Demiryolları Topluluğu sürümüne yaptığı çalışmalarla 2009 Avrupa Demiryolu Ödülü ve Leuenberger ödülünü aldı. 1995’ten itibaren Federal Çevre, Ulaştırma, Enerji ve İletişim Departmanına başkanlık etti. 1 Ocak 2001 – 31 Aralık 2001 ve 1 Ocak 2006 – 31 Aralık 2006 tarihlerinde iki kez İsviçre Devlet Başkanlığı görevi yaptı. 

 1960

27 Mayıs günü, ‘Milli Birlik ve Hürriyet Bayramı’ olarak kabul edildi. 3 Nisan 1963 tarihinden 1982 Anayasasının yürürlüğe girdiği 9 Kasım 1982 tarihinde kadar yirmi yıla yakın bir süre Türkiye’nin resmî bayramlarından biri olarak kutlandı.

 1962

Kadınlar, artan kadın kaçırma olaylarını protesto etmek için  yürüdüler. Pankartlardan birinde, ‘Başkaları ayla, biz ayılarla uğraşıyoruz’ yazıyordu.

 1964

Malta, İngiltere’den bağımsızlığını kazandı. 1 Aralık 1964’te BM üyesi oldu.

1965

Maldivler, Gambiya ve Singapur, BM üyesi oldu.

 1966

Fransız hukukçu, siyasetçi ve eski başbakan Paul Reynaud, hayatını kaybetti. (Doğumu:  15 Ekim 1878) Sorbonne Üniversitesi‘nde Hukuk eğitimi aldı. 1919 yılında Basses-Alpes bölgesinden milletvekili seçilerek 1924 yılına kadar burayı temsil etti. 1928 yılında  Paris Milletvekili olarak parlamentoda yer aldı. Demokratik Cumhuriyetçi İttifak Partisi’ne katılarak bu partinin başkan yardımcısı oldu. 1938 yılında kurulan Daladier kabinesinin Finans Bakanı oldu. 21 Mart 1940 – 16 Haziran 1940 tarihlerinde başbakanlık görevi üstlendi. 1950 yılında Uzak Doğu ve Müttefik ülkelerden sorumlu Devlet Bakanı olarak hükümetlerde görev aldı. 28 Haziran 1953 – 12 Haziran 1954 tarihlerine Başbakan yardımcısı olarak çalıştı. 1958 Fransız Anayasası‘nın hazırlanması sürecinde Anayasa Danışma Komitesi başkanlığı yaptı. 

1970

İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Avrupa Sözleşmesi‘ne ek 3 Nolu protokol 21 Eylül 1970’te yürürlüğe girdi.

 1971

Katar, Bahreyn ve Bhuta, BM üyesi oldu.

 1972

Hukukçu ve Filipinler devlet başkanı Ferdinand Emmanuel Edralín Marcos, 21 Eylül 1972’de komünist ve yıkıcı güçleri gerekçe göstererek sıkıyönetim ilan etti. Muhalif politikacıları tutukladı ve silahlı kuvvetleri rejimin bir baskı aracı haline getirdi. 17 Ocak 1981’de sıkıyönetimi kaldırdı.

 1976

DİSK’in Devlet Güvenlik Mahkemelerini protesto ve Genel Yas Direnişi sona erdi. DİSK Genel Merkezi’nde yapılan aramada karar defterlerine el konuldu. DİSK Genel Sekreteri Mehmet Karaca İstanbul’da tutuklandı. Genel Başkan Kemal Türkler ve 4 yönetici hakkında gıyabi tutuklama kararı çıkarıldı. Aliağa’da 850 işçinin görevine son verildi. Ankara ve İstanbul’da otobüsler çalışmaya başladı.

 1976

• İSDEMİR’de bir işçi oruç tutmadığı ve sigara içtiği için başka bir işçi tarafından başına boru parçasıyla vurularak öldürüldü.

• Seyşeller, 21 Eylül 1976’da BM üyesi oldu.

 1980

1402 Sayılı ve 13 Mayıs 971 Tarihli Sıkıyönetim Kanunu yapılan esaslı değişikliklerle birlikte yeniden yürürlüğe girdi.

 1981

Belize, bağımsızlığını kazandı.

 1982

Barış Derneği Davası’nda İstanbul Barosu Başkanı Orhan Apaydın: ‘Derneğin kuruluşuna ilişkin toplantıyı ben düzenledim. Benim TKP’nin güdümünde olduğuma İddianame’de cesaret edilemediğine göre, derneğin TKP’nin yan kuruluşu olarak oluşturulduğu iddiası havada kalmaktadır ‘ açıklamasında bulundu.

 1984

Brunei Sultanlığı 21 Eylül 1984’te BM üyesi oldu.

 1988

Yeni Çözüm dergisi Yazı İşleri Müdürü Ertuğrul Mavioğlu Komünizm ve bölücülük yaptığı gerekçesiyle 3 yıl hapse mahkum edildi.

 1989

Tarihler 21 Eylül 1989’u gösterdiğinde ABD’nin Texas eyaletinde bir kasabada freni patlayan bir kamyon okul otobüsüne çarpmış ve 21 çocuk hayatını kaybetmiş, 14 yaşındaki Nichole Burnell kazadan felçli olarak kurtulmuştu. Hukuk Filmleri arasında seçkin bir yer edinen The Sweet Hereafter (Başka Bir Dünya) gerçek bir olaya dayanan trajik bir hikayenin sinemaya aktarılmış versiyonu ve önemli bir hukuk filmi olarak öne çıkıyor.

1990 

Oyunda slogan atıldığı gerekçesiyle İstanbul Valiliği’nin getirdiği yasaklama kararının yürütmesi İdare Mahkemesi’nce durdurulunca, Ankara Birlik Tiyatrosu, Erol Toy’un yazıp Zeki Göker’in yönettiği Pir Sultanı Muammer Karaca Tiyatrosu’nda oynamaya başladı.

 1995

Buca Cezaevinde yoğunlaşan baskıları protesto için sayım vermeyen mahkumlara yönelik operasyonda jandarma kuvvetleri silah kullandı. Devrimci Sol davalarından yargılanan Yusuf Bağ, Turan Kılıç ve Uğur Sarıaslan jandarma kurşunuyla öldü, 15 er ve 41 tutuklu yaralandı. Olay, Buca Katliamı olarak tarihe geçti.

 2000

Bakanlar Kurulu, Kopenhag Kriterleri ile paralel İnsan Hakları Raporunu kabul etti. 

 2000

Ermeni soykırımı yasa tasarısı, ABD Temsilciler Meclisi’nin Uluslararası Operasyonlar ve İnsan Hakları Alt Komitesi’nde oy çokluğuyla kabul edildi. Ermeni Soykırımı, ABD Temsilciler Meclisinde 30 Ekim 2019 tarihinde kabul edildi. Soykırım, ABD Senatosunda 12 Aralık 2019 tarihinde onaylandı.  ABD Başkanı Joe Biden, 24 Nisan’da 1915 olaylarının yıldönümüyle ilgili yaptığı yazılı açıklamada 21 Nisan 2021 tarihinde, yaşananları “soykırım” olarak tanımladı.  

 2001

Dünya Barış Günü (Uluslararası Barış Günü – International Day of Peace), her yıl 21 Eylül tarihinde kutlanan  uluslararası bir bayramdır. “Dünya Barış Günü” sadece Türkiye ve KKTC tarafından 1 Eylül tarihinde kutlanmaktadır. Barışı ve insanlığın huzur içinde yaşamasını savunanlar için simge bir gündür. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 30 Kasım 1981 tarihindeki 57. birleşiminde, “BM Genel Kurul’unun açılış günü olan her eylülün üçüncü salı gününü “Uluslararası Barış Günü” ilan etmiştir. Genel Kurul’un 7 Eylül 2001 tarih ve A/RES/55/282 sayılı kararı ile 21 Eylül Barış Günü olarak kabul edilmiştir.

2003

Haluk Levent, Almanya’da 11.Kürt Festivalindeki konseri nedeniyle PKK-KADEK’e yardım ve yataklık suçlamasıyla 21 Eylül’de Ankara’daki konseri sonrası gözaltına alındı. Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından 24 Eylülde serbest bırakılan Haluk Levent “Asıl sorumlu, uyum yasalarını çıkarıp uygulatmayan AKP hükümetidir” dedi.

2010

ÖSYM Başkanı Prof. Dr. Ünal Yarımağan, KPSS ile ilgili iddialar konusundaki gelişmeler üzerine, başkanlık görevinden istifa etti.

 2011

• ABD’nin Georgia eyaletinde 1989’de polis memuru Mark MacPhail’i öldürmekten hüküm giyen Troy Davis, uluslararası protesto kampanyalarına rağmen zehirli iğneyle öldürüldü. 

• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti – Türkiye Kıta Sahanlığı Sınırlandırma Antlaşması, 21 Eylül 2011 tarihinde New York’ta imzalanmıştır. Antlaşmaya, BM Genel Kurulu toplantıları için New York’ta bulunan Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ile KKTC adına Cumhurbaşkanı Derviş Eroğlu imza  atmıştır.

 2013

Gezi olaylarında, “Camide içki içildiğini görmedim” diyen Dolmabahçe Camii müezzini Fuat Yıldırım, 6 aylığına Kayabaşı köyüne sürüldü.

 2016

Birleşmiş Milletler Uluslararası Ceza Mahkemesi yargıcı Aydın Sefa Akay, 21 Eylül 2016 tarihinde FETÖ soruşturmaları kapsamında İstanbul, Büyükada’daki evinde gözaltına alınarak Cumhuriyet savcısının talimatıyla Ankara’ya nakledildi. BM, karara sert tepki göstererek Akay’ın serbest bırakılmasını istedi ancak 28 Eylül 2016 tarihinde Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından tutuklandı. 

 2017

Okmeydanı Cemevinde, 25 Mayıs 2014’te, bir cenaze için bulunduğu sırada polis tarafından üzerine açılan ateş sonucu başından vurularak hayatını kaybeden Uğur Kurt’un ailesinin İçişleri Bakanlığı aleyhine açtığı davada, Bakanlık tam kusurlu bulundu. Bakanlık aileye toplam 734 bin 162 TL maddi ve manevi tazminat ödemeye mahkum edildi. Kurt davasında sanık polis taksirden ölüme sebebiyet vermekten suçlu bulundu. 1 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırılan polisin cezası 12 bin 10 TL adli para cezasına çevrildi.

2024

Mersin’de iki sağlık çalışanını darp eden hasta yakını, sevk edildiği mahkeme tarafından tutuklandı. Mersin’de Aile Sağlık Merkezinde(ASM) çalışan doktor ve hemşire, hasta yakını S.K. tarafından sözlü ve fiziki saldırıya uğramıştı.

2024

Üsküdar’daki bir kahvehanede 4 kişinin öldüğü iki grup arasındaki silahlı çatışmaya ilişkin 12’si tutuklu 5’i aynı zamanda müşteki olan 27 sanık hakkında dava açıldı. 12’si tutuklu 13 sanık hakkında 4 kişiye karşı “kasten öldürme” suçundan ayrı ayrı 4’er kez müebbet hapis talep edilen iddianamede, bu sanıkların ayrıca “silahla kasten yaralama” ve “Ateşli Silahlar Kanunu’na muhalefet” suçlarından da cezalandırılması istendi. Diğer 14 sanık hakkında “kasten öldürmeye teşebbüs”, “Ateşli Silahlar Kanunu’na muhalefet”, “kasten yaralama”, “kasten öldürmeye yardım etme” gibi suçlardan da 10 yıl ila 65 yıl 6 ay arasında hapis cezaları öngörülen iddianame, Anadolu 23. Ağır Ceza Mahkemesince kabul edildi.

2024

Seçimi kazandıktan sonra hakkında soruşturma başlatılan ve İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınarak yerine kayyım atanan Hakkari Belediye Başkanı iken Mehmet Sıddık Akış’a ilişkin soruşturma tamamlanarak iddianame hazırlandı. İddianamede, iddianamede, “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme” ve “kanuna aykırı toplantı veya gösteri yürüyüşleri düzenleyen veya yönetenlerle bunların hareketlerine katılma” suçlamaları getirildi. İddianameyi kabul eden Hakkari 1. Ağır Ceza Mahkemesi, ilk duruşmanın 11 Ekim’de görülmesine karar verdi.

2024

• Cumartesi Anneleri, Galatasaray Meydanı’nda yeniden toplandı. 1017. haftada, 12 Eylül Askeri Darbesi’nin ardından 18 Eylül 1980 akşamı gözaltına alındıktan sonra kaybedilen Hüseyin Morsümbül’ün akıbeti soruldu.

• “Türk Escobar” adıyla anılan suç örgütü lideri Urfi Çetinkaya, kesinleşmiş 24 yıl cezasını nedeniyle bulunduğu İzmir’deki Menemen Cezaevi’nde 20 Eylül’de vefat etmişti. Çetinkaya’nın cenazesi İstanbul’da toprağa verildi.

2024

Özbekistan Senatosu, ülke hakkında ‘uygunsuz konuşan’ yabancıların yurtta bulunmalarının ve girişlerinin yasaklanmasını öngören yasa değişikliğini onayladı. Yasaya göre, Özbekistan’ın ve halkının ‘şerefi, haysiyeti veya geçmişine hakaret eden veya bu tür eylemlerde bulunanların’ ülkeye girişi yasaklanacak. Bu kişiler, Özbekistan topraklarında bulunmaları halinde ‘istenmeyen kişi’ ilan edilerek haklarında ülkeden sınır dışı işlemi yapılacak. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev​​​​​​​’e gönderilen yasa değişikliği, imzalanmasının ardından yürürlüğe girecek.

 2025

• Birleşik Krallık, Kanada ve Avustralya, yaptıkları açıklamalarla Filistin’i resmen tanıdıklarını duyurdu. Karar, Gazze’deki insani krizin hafifletilmesi için İsrail’e baskıyı artırırken, üç Batılı müttefiki ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle karşı karşıya getirdi. İsrail Başbakanı Netanyahu ise, Filistin’in tanınmasını “teröre ödül” olarak niteleyerek Batı Şeria’yı ilhak planı ile tehditte bulundu.

• Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, estetik ameliyat sonrası memnun kalmayan hastaya ücret iadesi yapılması gerektiğine hükmetti. Kararda, Adalet Bakanlığı’nın görüşüne paralel olarak estetik operasyonların “eser sözleşmesi” kapsamında olduğu ve hekimin yalnızca tedavi değil, sonuç da taahhüt ettiği belirtildi.

• Malatya’da düzenlenen yasadışı bahis operasyonunda gözaltına alınan 17 şüpheliden 11’inin tutuklandığı açıklandı.

• Aydın’da halasının evinden 300 litre zeytinyağı çalan Oktay Türkmen (29), gözaltına alındı. Zararı karşılamak isteyen Türkmen, halası şikayetinden vazgeçmeyince çıkarıldığı mahkemede tutuklandı.

• Doğa Koruma ve Milli Parklar 14. Bölge Müdürlüğünün yaptığı koruma ve kontrol çalışmalarında, arazide kafes avcılığı yaptığı tespit edilen ve kaçak avladığı kekliklerle yakalanan bir kişiye, 48 bin 883 ceza uygulandı.

• Samsun’da otomobilin Kızılırmak Nehri’ne uçması sonucu eşi ve çocuğu hayatını kaybeden doktor Serdar Kıyak’ın “tasarlayarak kasten öldürme” suçundan tutuklandığı olaya ilişkin yeni detaylara ulaşıldı. Suya düşen araçtan yüzerek çıktığını söyleyen Serdar Kıyak’ın yanında cüzdan ve cep telefonu olması, üzerinin kuru olması; olaydan önce kendisinin araçtan inip, aracı suya itmiş olabileceği iddialarını güçlendirdi.

• İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, son bir haftada FETÖ’ye yönelik 39 operasyonda 97 şüphelinin yakalandığını, 16’sının tutuklandığını; görevdeki kabine döneminde FETÖ’ye yönelik 11 bin 667 operasyon gerçekleştirildiğini, bu operasyonlarda toplam 19 bin 25 şüpheli yakalandığını, 3 bin 512’sinin tutuklandığını ve 4 bin 41’i hakkında da  adli kontrol hükümlerinin uygulandığını açıkladı.